Sinds ik mijn smaakprofiel in een project heb staan, krijg ik betere antwoorden. Ze sluiten aan, ze noemen bedragen die kloppen, ze sturen me niet naar een importeur die hier niet levert. En toen ik terugkeek op wat ik dit kwartaal had gekocht, bleek het bijna allemaal op elkaar te lijken.
Dat is geen fout van het model. Ik had gevraagd om aan te sluiten bij mijn smaak, en dat heeft het gedaan.
Het profiel is een filter, geen portret
Wat er in een profiel staat is altijd een momentopname van je voorkeur, opgeschreven in de woorden die je op dat moment had. Bij mij stond er onder andere in dat ik hout matig waardeer en dat ik graag zuur in een witte wijn heb. Allebei waar, toen.
Het verschil met een mens die je smaak kent, is dat een adviseur in een winkel af en toe iets anders in je hand drukt. Niet omdat het bij je profiel past, maar omdat het net binnen is en omdat hij nieuwsgierig is naar wat jij ervan vindt. Dat is een sociale beweging, en die zit niet in de instructies van een project.
Een model doet precies wat er staat. Vraag om wijn die bij je past en je krijgt wijn die bij je past, in een cirkel die met elke ronde iets kleiner wordt. Je koopt hem, hij bevalt, je bevestigt dat, en de volgende aanbeveling wordt nog een tikje preciezer op hetzelfde punt.
Wat dat kost
Bij wijn is de schade te overzien. Je drinkt een jaar lang aardige flessen uit twee streken en je mist wat er in de derde gebeurt. Vervelend, niet ernstig.
Het patroon zelf is dat wel, want het is hetzelfde patroon dat je in je nieuws, je muziek en je werk hebt zitten. Wijn is alleen een prettig klein voorbeeld: je kunt precies naspeuren wat je gekocht hebt, je hebt de bonnetjes, en de cirkel is binnen een kwartaal zichtbaar. Bij informatie duurt dat jaren en merk je het nooit.
En er zit een tweede laag in. Mijn profiel is door mij geschreven, dus mijn cirkel is mijn eigen keuze. Bij de meeste aanbevelingssystemen is het profiel afgeleid uit je gedrag, en dan is het niet meer opgeschreven wat je wilt, maar wat je hebt gedaan. Die twee lopen behoorlijk uiteen. Ik heb dit jaar meer flessen gekocht die ik mezelf zou aanraden dan flessen die ik werkelijk wilde proberen.
Drie regels die de cirkel openbreken
Ik heb mijn profiel niet weggegooid. Ik heb er drie regels aan toegevoegd, en die doen het werk.
Zet bij elke aanbeveling één fles die niet bij mijn profiel past.
Zeg erbij welk deel van mijn profiel hij tegenspreekt en waarom je denkt
dat het toch de moeite waard is.Dat is de belangrijkste. Niet “verras me”, want dat levert willekeur op. Het model moet aanwijzen wélke regel het overtreedt, en dan wordt het een beredeneerde uitzondering in plaats van een gok.
Eén keer per maand: kijk terug op wat ik gekocht heb en zeg waar mijn smaak
smaller is geworden dan mijn profiel beschrijft.Deze bracht aan het licht dat ik “zuur in wit” in de praktijk had teruggebracht tot twee streken, terwijl het profiel veel breder stond.
Als ik een fles afwijs, vraag dan of ik hem afwijs op smaak of op gewoonte.Vervelend in het gebruik, en precies daarom nuttig. Bij de helft van de keren was het gewoonte.
Kanttekening: wat het niet oplost
Deze drie regels maken het model kritischer op mijn profiel, en dat is nog steeds het model dat mijn profiel als uitgangspunt heeft. Het blijft binnen wat het kent, en het weet niet wat er deze week in de winkel bij mij om de hoek staat.
De echte doorbraken van dit jaar kwamen niet uit een prompt. Ze kwamen van iemand die inschonk zonder te vertellen wat het was, en van een fles die ik kocht omdat het etiket lelijk was. Dat blijft de betrouwbaarste manier: blind proeven, en af en toe iets kopen om de verkeerde reden.
Als je één ding meeneemt, laat het dan die eerste regel zijn. Vraag om de fles die je profiel tegenspreekt, en laat erbij zetten welke regel hij breekt. Je hoeft hem niet te kopen. Het is al genoeg dat je ziet hoe smal de cirkel geworden is.